De spin-off PhysIOL biedt al 30 jaar innovatieve oplossingen op het gebied van oogimplantaten, die in samenspraak met chirurgen en in nauwe samenwerking met universiteiten en gespecialiseerde onderzoekscentra worden ontwikkeld. Een echt succesverhaal, dat toegang geeft tot de Scandinavische markten!

Staar, de voornaamste oorzaak van gezichtsstoornissen in de wereld, is een aandoening die vaker voorkomt naarmate mensen ouder worden. Staar ontstaat vooral na het 65ste levensjaar. In België wordt naar schatting één op de tien ouderen erdoor getroffen. De aandoening, die sinds de oudheid bekend is, wordt gekenmerkt door een troebeling van de ooglens, die zich achter de pupil bevindt. Deze troebeling verhindert dat de lichtstralen goed convergeren op het netvlies. Op termijn wordt de ooglens hard en zwart, wat een algemene verslechtering van het gezichtsvermogen en zelfs het totale verlies ervan tot gevolg heeft.

Veel onderzoekers hebben zich over de genezing van deze ziekte gebogen, maar het was de Engelse oogarts Sir Harold Ridley (1906-2001) die in de jaren 1950 de weg baande met zijn werkzaamheden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog constateerde hij namelijk dat plexiglas niet door de ogen werd afgestoten bij piloten die door scherven uit hun cockpit waren geraakt en dat dit materiaal dus biocompatibel was. Hij ontwikkelde toen een nieuw soort lens die bestemd was om de ooglens te vervangen en voerde in 1949 de eerste implantatie van een lens van plexiglas uit. De volgende twintig jaar probeerde hij de bijwerkingen van deze implantaten te verminderen en zijn werkzaamheden werden met succes bekroond. De technische vooruitgang, waaronder de introductie van lasertechnologie, maakte het vervolgens mogelijk om het product te verfijnen en complicaties te vermijden.

In 1986 begint Michel Delmelle, hoogleraar in de natuurkunde aan de Universiteit van Luik, met de spin-off PhysIOL, die gespecialiseerd is in oogchirurgie. Zijn gedachte is om intraoculaire implantaten van acryl voor de behandeling van staar te ontwerpen, vervaardigen en distribueren. De knowhow van PhysIOL omvat algauw alle stappen voor de ontwikkeling en vervaardiging van intraoculaire lenzen. Daarbij valt te denken aan polymeerchemie, modellering, beheersing van de risico’s in verband met implanteerbare materialen en sterilisatieprocedés.

Trifocaal

Elf jaar later neemt ingenieur Marc Nolet de spin-off over van professor Delmelle, terwijl de eerste internationale relaties worden aangeknoopt, vooral met Turkije. Het team bestaat in die tijd uit zo’n twaalf mensen en produceert duizend monofocale implantaten per maand.

In 2002 komt Christophe Pagnoulle, die gespecialiseerd is in polymeerchemie, aan het hoofd van de R&D-afdeling van PhysIOL. Hij zal belangrijke verbeteringen in het materiaal, de optische eigenschappen en de ‘injecteerbaarheid’ van het implantaat doorvoeren. De ontwikkeling van het bedrijf krijgt in 2010 een impuls door de optimalisering van een trifocale lens, die het mogelijk maakt om volledig zonder bril te functioneren en op alle afstanden goed te zien, ook wanneer iemand een boek leest of aan een computer zit. Zonder bang te hoeven zijn dat de staar terugkomt! Het principe is eenvoudig: een intraoculaire lens van buigzaam acryl wordt opgerold in een injectiecapsule, die via een spuit rechtstreeks in het oogkapsel zonder lens van de patiënt wordt ingebracht, waar de intraoculaire lens zich ontvouwt en vastzet. Dat lijkt simpel, maar het procedé heeft jaren van onderzoek, uitvindingen en octrooien vereist. Daarvoor is met name samengewerkt met het Centre spatial liégois (CSL) en Lambda-X, een bedrijf uit Nijvel dat gespecialiseerd is in het ontwerp van optische systemen.

BIJZIEND, VERZIEND OF ASTIGMATISCH?   
Bijziendheid is een aandoening van het gezichtsvermogen waarbij een voorwerp op afstand onscherp wordt waargenomen. Iemand die bijziend is, ziet dus van veraf minder goed dan van dichtbij. Ouderdomsverziendheid is daarentegen een aandoening die het moeilijk maakt om scherp te zien als iemand wil lezen of van dichtbij wil werken. Deze aandoening ontstaat tijdens de normale veroudering van het oog en meer bepaald van de ooglens, die door verkalking verhardt. Het verschijnsel treft een groot deel van de bevolking vanaf het 40ste levensjaar. Astigmatisme is een afwijking waarbij het hoornvlies en de ooglens gekromd zijn. De lens is dan niet meer bolvormig, zoals het geval zou moeten zijn, maar licht ovaal en lijkt daarmee een beetje op een rugbybal. De lichtstralen worden niet goed overgebracht, wat leidt tot een vervorming van het beeld en een wazig zicht, dat op alle afstanden onnauwkeurig is. Verticale, horizontale of schuine lijnen lopen door elkaar en sommige letters kunnen niet van dichtbij worden onderscheiden.

Snelle groei

Naast dit trifocale implantaat voor de correctie van ouderdomsverziendheid ontwikkelt het R&D-team samen met het CSL ook een torisch implantaat voor de correctie van astigmatisme en een torisch trifocaal implantaat dat niet alleen ouderdomsverziendheid en astigmatisme maar ook staar corrigeert.

PhysIOL heeft hiermee meteen succes en kan daardoor internationaal zijn vleugels uitslaan. Een cross-licensing overeenkomst met de Duitse optiekgigant Zeiss zorgt er bovendien voor dat de exclusiviteit van deze technologie wordt gedeeld en dat de groei ervan wordt gestimuleerd. In 2016 heeft PhysIOL precies 238.973 intraoculaire lenzen verkocht en in 2017 verwacht het bedrijf nog eens 20 procent meer te verkopen! En dat allemaal vanuit de productiehal van het bedrijf, die ook in het ‘Scientific Park’ van Luik in Sart-Tilman is gevestigd, in een gebouw naast de kantoren.

Meer dan 60 procent van de productie is bestemd voor de export naar andere landen dan België en Frankrijk. Om de afzet van zijn producten te garanderen, heeft de groot geworden Luikse spinoff in 2001 een verkoopmaatschappij in Toulouse geopend. Daar werken momenteel 24 mensen, die het team van 123 personen in Luik versterken.   

In december 2016 heeft PhysIOL het Zweedse bedrijf Alyko Medical AB overgenomen, dat zijn assortiment oogimplantaten al sinds 2011 in Scandinavië distribueerde. Deze integratie, die voor beide partners zeer veelbelovend is, zal hun aanwezigheid in Zweden, Noorwegen, Denemarken, Finland en IJsland versterken en ontwikkelen. Het Zweedse team telt momenteel acht personen.

Sinds de overname van het bedrijf door Marc Nolet is de omzet gestegen van € 1,5 miljoen tot € 40 miljoen en is het personeel vertienvoudigd. PhysIOL wordt tegenwoordig door de medische wereld beschouwd als een van de drie wereldleiders op dit gebied (de concurrenten komen uit Duitsland en Amerika) en de activiteiten van het bedrijf zijn vorig jaar beloond met de Trends Gazelle-prijs voor grote bedrijven en met de Grand Prix Wallonie à l’Exportation van het Agence wallonne à l’Exportation et aux Investissements étrangers (Awex).  

En wat betreft de vooruitzichten voor 2017, gaat het bedrijf nieuwe distributienetwerken opzetten in Brazilië, Canada en Taiwan. PhysIOL kijkt vooruit, als we het zo mogen zeggen! 

www.physiol.eu

KERNCIJFERS
155 medewerkers in 2017 (123 in Luik, 24 in Toulouse en 8 in Bjärred, Zweden), interimkrachten en agenten inbegrepen.
238.973 verkochte lenzen in 2016.
60% van de productie wordt uitgevoerd buiten België en Frankrijk.
90% van de € 40.000.000 omzet in 2016 is afkomstig van geoctrooieerde producten.